حساسیت در عکاسی و فیلمبرداری به میزان حساس بودن فیلم یا صفحه حساس (سنسور) به نور تعریف می شود. فیلم ها در عکاسی آنالوگ حساسیت ثابتی داشتند و بنا به نیاز عکاس یا فیلمبردار و شرایط صحنه، فیلم با حساسیت مشخصی استفاده می شد. واحد حساسیت بر اساس دو استاندارد آمریکایی یعنی ASA و آلمانی یعنی DIN بود. با رواج دوربین های دیجیتال، واحد حساسیت آمریکایی بین المللی شد و به اختصار ISO نام گرفت.

اعداد حساسیت 50، 100، 200، 400، 800، 1600، 3200، 4600، 12800 هستند. این اعداد از دو طرف می توانند ادامه پیدا کنند. همانطور که می بینید اعداد دو برابر شده است. هر چه عدد کوچکتر باشد مثلا 50، میزان حساس بودن به نور کم و هر چه عدد بزرگ تر باشد مثلا 12800 یعنی میزان حساس بودن به نور بیشتر است.

وقتی عکاس یا فیلمبردار تصمیم می گرفت از محیطی پر نور مثلا کنار دریا تصویر تهیه کند، از فیلم حساسیت پایین مثلا 50 یا 100 استفاده می کرد و چنانچه در محیطی با نور کمتر بود، از فیلمی با حساسیت بیشتر استفاده می کرد. مثلا 800 یا 1600. گاهی عکاس مجبور بود چند دوربین به همراه داشته باشد تا بنا به شرایط نوری از فیلم های با حساسیت مختلف استفاده کند.

به مدد تکنولوژی دیجیتال، احتیاج به انواع فیلم با حساسیت های مختلف نیست. فقط یک دوربین کافی است تا در شرایط مختلف، عکاس به راحتی میزان حساسیت سنسور را نسبت به نور تغییر دهد. بنابراین در عکاسی دیجیتال، دست عکاس یا تصویربردار برای انتخاب حساسیت باز است.

نکته ای که باید توجه داشت این است که هر چه حساسیت را عدد پایینی انتخاب کنیم مثلا 100 یا 200، تصویری با وضوح و کنتراست و رنگ شفاف تر بدست خواهیم آورد و هر چه میزان حساسیت را بالا ببریم، از شفافیت و کنتراست و وضوح کمتری برخوردار خواهیم بود.

بعضی عکاسان می گویند همواره حساسیت کم را انتخاب می کنند تا تصویرشان حداکثر کنتراست، وضوح و غلظت رنگ را داشته باشد. اما واقعیت این است که عکاس باید بداند، تصویر حاصل از حساسیت های مختلف چگونه تصویری خواهد بود و با آگاهی دست به انتخاب بزند.

اگر بخواهیم تصویری ایجاد کنیم که تداعی گذشته، اندوه، غم یا نوستالژی باشد، حساسیت بالا مناسب است و اگر احساس تازگی، شادی، جوانی را داشته باشیم، حساسیت پایین را انتخاب می کنیم.

در دوربن های دیجیتال، گزینه Auto Iso وجود دارد که دوربین با توجه به میزان نور صحنه، مناسب ترین حساسیت را اعمال می کند. این روش برای عکاسان ذوقی و آماتور مناسب است اما عکاسی به شکل جدی و حرفه ای Auto Iso را نمی پذیرد.

دوربین عکاسی یا تصویربرداری هر کسی که روی گزینه Auto Iso باشد، به معنی این است که عکاس مفهوم تصویر، نورسنجی و شاخص های اصلی برسازننده تصویر را نمی شناسد. بنابراین از همین امروز گزینه حساسیت اتوماتیک را از دوربین بردارید. البته باید ملاحظات نورسنجی را رعایت کرد.

در دوربین های پیشرفته تر بین دو عدد حساسیت مثلا 100 تا 200 که یک پله یا یک استپ می گویند، به سه قسمت تقسیم شده تا عکاس کنترل بیشتری روی میزان حساسیت داشته باشد. بنابراین اعداد 125 و 160 بین اعداد اصلی قرار می گیرند.

در کلیپ زیر نشان داده می شود که وقتی حساسیت را بالا می بریم، اغتشاش تصویری یا نویز روی تصویر ایجاد می شود. در عکاسی با فیلم به آنها Grain یا دانه می گفتند. اصطلاح عمومی آن، دون دون شدن تصویر است.