کارت خاکستری یا Gray card صفحه ای خاکستری رنگ است که حد واسط سیاه و سفید است. از همان ابتدا که عکاسی اختراع شد مسئله نور و کنترل آن مورد اهمیت قرار گرفت و برای نظام بخشیدن به آن، بر اساس میزان حساس بودن سطح فیلم، شاخص هایی در نظر گرفته شد. بنابراین کارت خاکستری موضوع تازه ای نیست و قدمتی 150 ساله دارد.

اگر دنیای پیرامون را سیاه و سفید فرض کنیم یعنی رنگ را از آن جدا کنیم، بیشتر اجسام خاکستری به نظر می رسند. دشت ها، کوه ها، سطح آبی دریا، جنگل و چمن و آسمان ابی و چهره اغلب انسانها بدون رنگ، خاکستری هستند. البته میزان خاکستری آنها متفاوت است. مثلا جنگل خاکستری تیره ای است اما آسمان آبی خاکستری روشن تری است. اما اجسامی هم هستند که سفید یا سیاه هستند مثل برف، آسمان شب، کلاغ، چهره بعضی سیاه پوستان و ….

علت تیره و روشن بودن اجسام به مقدار بازتاب نوری که به آنها خورده است ربط دارد. اگر یک کاغذ را سفید می بینیم، یعنی مقدار کمی نور را جذب کرده و بیشتر نوری را که به آن برخورد کرده، بازتاب می دهد و اگر جسمی را سیاه می بینیم یعنی هر مقدار نوری که به آن برخورد کرده است را جذب نموده و بازتابی ندارد.

بنابراین در دنیای پیرامون ما، اجسام روشن آنهایی است که جذب نور کم و بازتاب زیاد دارند و اجسام تیره بازتاب نور کم و جذب زیاد دارند.

دوربین های عکاسی و فیلمبرداری مجهز به نورسنج هستند و برای ثبت تصویر مناسب، مقدار بازتاب نور را می سنجند. از آنجا که بیشتر اجسام در طبیعت خاکستری هستند، معیار نورسنج دوربین بر اساس خاکستری میانی یا خاکستری استاندارد تنظیم شده است. خاکستری استاندارد همواره 18 درصد نور دریافتی را بازتاب می دهد. چنانچه دوربین را به سمت جسمی سفید ببریم و نورسنجی کنیم، دوربین همچنان بر اساس خاکستری میانی نورسنجی خواهد کرد و از آنجا که بازتاب جسم سفید بیشتر از خاکستری است، دوربین برای حفظ تعادل، شاخص را به ترتیبی قرار می دهد تا جسم سفید، خاکستری ثبت شود. همچنین چنانچه دوربین را به سمت جسم تیره ای ببریم، بازتاب آن کمتر از خاکستری است اما دوربین فقط بازتاب خاکستری را می شناسد، بنابراین تصویری ایجاد می کند که خاکستری است. به عبارت دیگر دوربین را به سمت هر جسمی ببریم، به نحوی بازتاب را می سنجد که جسم مورد نظر خاکستری شود. خواه جسم سیاه باشد یا سفید و یا خاکستری.

برای یک نورسنجی صحیح، ما نمی توانیم از موضوع نورسنجی کنیم چون ممکن است بازتاب نور جسم مورد نظر، کمتر یا بیشتر از خاکستری استاندارد باشد. بنابراین، باید کارت خاکستری را جای جسم مورد نظر قرار داد و بازتاب آن را سنجید و بر اساس بازتاب کارت خاکستری، از موضوع عکاسی کرد. توجه داشته باشید برای این منظور دوربین باید در حالت M باشد. زیرا به محض اینکه کارت خاکستری را برمی داریم، شاخص نورسنجی دوربین تغییر می کند.

کارت خاکستری استفاده های متنوع و گوناگونی دارد از جمله، تصحیح رنگ، کالیبره کردن مانیتور، کالیبره کردن پرینتر، کالیبره کردن صفحه نمایش دوربین، کالیبره کردن دستگاههای چاپ، معیار و شاخصی برای لابراتوارهای چاپ و معیارهایی برای اتانولاژ و تکثیر نهایی.

در این نوشته فقط به کاربرد کارت خاکستری در نورسنجی اشاره شد. استفاده از کارت خاکستری در سینما، عکاسی و تصویربرداری ویدئو کاملا مشابه است و همه این دستگاهها از یک قاعده و اصول پیروی می کنند. در دنیای امروز که بیشتر تصاویر را در استودیوها و زیر نور مصنوعی می گیرند، استفاده و رعایت درست نورسنجی اهمیت زیادی پیدا کرده است. در سینما، قسمتی از تخته کلاکت ها به کارت خاکستری مجهز است تا فرایند تصحیح نور و رنگ در مرحله post production راحت تر و اصولی تر صورت گیرد.

آیا تجربه کار با کارت خاکستری را داشته اید؟

اگر سوال یا نکته ای در نظر دارید از طریق راههای ارتباطی موسسه گنجینه هنر تصویر سپنتا اطلاع دهید.